Οι Έλληνες και οι κληρονομιές τους*

Στο διαδίκτυο γίνεται μεγάλη συζήτηση σχετικά με εμάς τους νεοέλληνες, τη νοοτροπία και την εν γένει ...εντροπία στην οποία έχουμε περιπέσει. Η συζήτηση καταλήγει συχνά σε αφορισμούς σχετικά με τα χαρακτηριστικά του νεοέλληνα που ακολουθούνται από τη σύγκρισή μας με τους ένδοξους προγόνους μας. Κάποιοι αρκούνται να κουνήσουν το κεφάλι τους διαπιστώνοντας τη απόσταση που μας χωρίζει από αυτούς και την κληρονομιά τους ενώ κάποιοι άλλοι νιώθουν την ανάγκη να παροτρύνουν να παραδειγματιστούμε από το λαμπρό παρελθόν και αντλώντας τα αναγκαία εφόδια από αυτό, να βρούμε τη δύναμη να ξεπεράσουμε τη σημερινή, αξιολύπητη, κατάστασή μας. Η κληρονομιά του παρελθόντος συχνά περιγράφεται σαν “βαριά” και “αφόρητη” και η λειτουργία της πάνω στο συλλογικό ασυνείδητο ως “καταλυτική”. Η πιο συνηθισμένη έκφραση που ακούγεται είναι: “αξεπέραστη!”· δεν μπορούμε να την ξεπεράσουμε με τίποτα και είμαστε καταδικασμένοι να ζούμε υπό το βάρος της σκιάς των προγόνων μας. Υπερήφανοι για την κληρονομιά τους αλλά ανίκανοι να τους υπερβούμε.

Όπως και να το δει κανείς, νομίζω ότι η συζήτηση αυτή περιγράφει μια πραγματική μας ανάγκη διότι στην προσπάθεια μας να εντοπίσουμε το στίγμα της ιστορικής μας ταυτότητας, γίνεται κατανοητό ένα βαθύτερο αίτημα κατανόησης των βαθύτερων αιτίων της σημερινής μας κρίσης και αναζήτησης διεξόδου από αυτήν. Θα προσπαθήσω να θίξω μια πτυχή του προβλήματος με τη βοήθεια της γνώμης ενός ειδικού:

“Η κληρονομιά είναι κάρμα” λέει λοιπόν ο Arnold Toynbee στο, Οι Έλληνες και οι κληρονομιές τους, (εκδ. Καρδαμίτσα, Αθήνα 1992. Πρώτη έκδοση Oxford University Press, 1981, The Greeks and Their Heritage).

Από την εισαγωγή του βιβλίου ο Βρετανός ιστορικός ορίζει πως το κάρμα “σαν περιουσιακό στοιχείο [...] μπορεί να είναι ένα ενεργητικό είτε ένα παθητικό στοιχείο. Δεν είναι μόνο το ένα ή μόνο το άλλο αμετάτρεπτα: γιατί το κάρμα είναι ένας τρέχων λογαριασμός, στον οποίο προστίθενται πιστώσεις και χρέη”. Στη συνέχεια δίνει την περιγραφή των καταστάσεων που προκύπτουν από την ώρα που αναγνωρίζουμε αυτό το κάρμα, αυτή τη κληρονομιά:

“Η αναγνώριση του δικού μας κάρμα μπορεί να μας παρακινήσει να προσπαθήσουμε να το τροποποιήσουμε με επιπρόσθετες πράξεις σε κατευθύνσεις που εμείς επιλέγουμε. Από την άλλη όμως η επίγνωση του κάρμα ενδέχεται να μας πειθαναγκάσει να του επιτρέψουμε παθητικά να ακολουθήσει την πορεία που αυτό διαγράφει. Ίσως το δικό μας κάρμα να μην μας αρέσει, και όμως να νιώθουμε πως είναι υπερβολικά ισχυρό σε σύγκριση με 'μας και δεν έχουμε καμιά απολύτως εξουσία να το μεταβάλλουμε προς το καλύτερο Ή πάλι μπορεί να το εξιδανικεύουμε και επομένως να νιώθουμε πως κάθε προσπάθεια να το μεταβάλλουμε θα ήταν ιεροσυλία”!..

Ως εκ της επιστήμης του ο Toynbee, κάνει παρακάτω μια ενδιαφέρουσα διαπίστωση:

“Από τους λαούς που υπάρχουν στο σημερινό κόσμο, τρεις είναι εκείνοι που έχουν τις πιο μακροχρόνιες μνήμες από το παρελθόν τους -οι Κινέζοι, οι Εβραίοι και οι Έλληνες”.

Αφού περιγράψει και αναλύσει τις ομοιότητες μεταξύ των τριών εθνοτήτων, καταλήγει στα ακόλουθα:

“ Η εμπειρία των σύγχρονων Ελλήνων υπήρξε (...) μοναδική -και μοναδικά ενδιαφέρουσα- από μιαν άλλη άποψη. Η εικόνα που είχαν για το παρελθόν τους ήταν μια διπλή εικόνα. Οι σύγχρονοι Έλληνες είχαν να αφομοιώσουν και το βυζαντινό και το αρχαιοελληνικό παρελθόν, και οι αντιλήψεις των Βυζαντινών και των αρχαίων Ελλήνων δεν είναι μόνο διαφορετικές μεταξύ τους· είναι αντίθετες η μία προς την άλλη”.

Και αναρωτιέται αμέσως μετά:

“ Οι σύγχρονοι Έλληνες νιώθουν και πράττουν ως κληρονόμοι των Βυζαντινών ή ως κληρονόμοι των αρχαίων Ελλήνων; Και για να θέσουμε το ερώτημα διαφορετικά: διεκδικούν (οι σύγχρονοι Έλληνες) την πνευματική τους ανεξαρτησία και από τα δύο αυτά παρελθόντα, όπως οι αρχαίοι Έλληνες διεκδίκησαν την ανεξαρτησία τους από τους Έλληνες της μυκηναϊκής εποχής;”

Σαν γνώστης της ιστορικής πραγματικότητας, ο Toynbee, διαπιστώνει πως “η διατήρηση του παρελθόντος από τους σύγχρονους Έλληνες δεν είναι ισχυρότερη από εκείνη των σύγχρονων Εβραίων ή των σύγχρονων Κινέζων, αλλά για τους Έλληνες το πρόβλημα υπήρξε περιπλοκότερο...”

Παράθεσα, τα αποσπάσματα αυτά, για δύο λόγους: ο ένας είναι γιατί αναπτύσσει και τεκμηριώνει τη θεωρία πως από την “κληρονομιά” σου δεν απαλλάσσεσαι, είτε το θέλεις είτε όχι ακόμα και αν τη γνωρίζεις ή την αγνοείς για ποικίλους λόγους! Ο δεύτερος λόγος είναι πως περιγράφοντας την ιδιαιτερότητα με την οποία έχει τεθεί το πρόβλημα της κληρονομιάς για εμάς τους Έλληνες, δείχνει ταυτόχρονα και μια κατεύθυνση για την αντιμετώπιση και ίσως ίσως και κάποια λύση. Την κατεύθυνση δηλαδή της “πνευματικής ανεξαρτησίας” από τις κληρονομιές μας...

Τι ακριβώς σημαίνει “πνευματική ανεξαρτησία” από τις κληρονομιές μας και πως μπορούμε να την αποκτήσουμε, όχι μόνον ατομικά αλλά και συλλογικά σαν κοινωνία, είναι θαρρώ μια ενδιαφέρουσα υπόθεση και ένα project άξιο να μας απασχολήσει όλους μας κήνσορες και μη των υποθέσεων μας. 

* Το βιβλίο του Α. Toynbee, Οι Έλληνες και οι κληρονομιές τους, στο οποίο αναφέρομαι και δανείζμαι τον τίτλο, ήταν το κύκνειο άσμα του Βρετανού ιστορικού και ταυτόχρονα η “αυτοκριτική” του προς τους Έλληνες, μιας και στο παρελθόν είχε ταυτιστεί με τη θεωρία του Φαλμεράγιερ σχετικά με τη ρήξη της συνέχειας και την εξαφάνιση από την ιστορία του αρχαίου ελληνικού έθνους.

 

Αντικατοπτρισμοί...

Επειδή μου φάνηκε σωστό να θέλει κάποιος, τον κόσμο αυτόν να κοροϊδέψει μα και ν' αναποδογυρίσει, μπας και χαρούμε κάτι τις χωρίς φόβο πως προκαλούμε αταξία στην τάξη των πραγμάτων, κύριε αστυφύλακα μου...

Αν σας έλειψα, δεν έφυγα, εδώ γύρω γύρναγα...

Είπα, μιας και αφού χάθηκα τόσο καιρό, να σας στείλω έναν χαιρετισμό κάπως χαρωπό μα μόλις πριν έμαθα πως σύρανε και τη Πορτογαλία στην "Μηχανισμό" και είπα "γμτ δεν με αφήνουν να αγιάσω, δεν με αφήνουν..."


Είδα λοιπόν ένα βίντεο (Θα το βρείτε εδώ) που μόλις κυκλοφόρησε και έκανα σκέψεις διάφορες. 

Για όσους έχουν την υπομονή και το χρόνο να το παρακολουθήσουν,  οφείλω μια διευκρίνηση. Είναι δουλειά με φανερή -σχεδόν- σχέση με τον ΣΥΡΙΖΑ. Προσωπικά δεν ταυτίζομαι με αυτόν τον χώρο και δεν με εκφράζει πολιτικά. Και στο βίντεο αυτό σημειώνω την απουσία μιας "λεπτομέρειας" που για μένα είναι ουσιώδης. Παρ' όλ' αυτά όμως αποφάσισα να το συστήσω, σε όποιον ενδιαφέρεται, για έναν λόγο: Δείχνει έναν εφαρμοσμένο τρόπο αντίληψης και αντιμετώπισης παρεμφερών προβλημάτων  με τα δικά μας, σε άλλες χώρες, ο οποίος και χρήσιμος είναι ως προς τον προβληματισμό μας και φωτίζει, ταυτόχρονα, τις δυνατότητες κάποιων πρακτικών που μπορούν να αναπτυχθούν και εδώ. Στην ίδια κατεύθυνση είδαμε πριν κάποιες ημέρες και το ντοκιμαντέρ του "Εξάντα" για την Αργεντινή. Στο συγκεκριμένο βίντεο του DebtOcracy, ενδιαφέρον έχει η ανάπτυξη της έννοιας του "απεχθούς" και του "παράνομου" χρέους. Δίνει στοιχεία για να σκεφτούμε επάνω σε αυτό. Επίσης ενδιαφέρον έχει, σε ένα σημείο, η αντίδραση της κρατικής γραφειοκρατίας, σε διαδικασίες διαλεύκανσης εγκλημάτων και κάθαρσης.

Σε πολλά άλλα σημεία πολλοί μπορεί να έχουν αντίρρηση και διαφορετική άποψη. Η "λεπτομέρεια" της οποίας την απουσία επεσήμανα παραπάνω είναι ότι τόσο αυτό το ντοκιμαντέρ, όσο και αυτό του "Εξάντα" δεν λαβαίνουν υπόψη τους δύο, σημαντικούς για εμένα, παράγοντες:

Ο ένας είναι ότι η Ελλάδα δεν έχει δικό της νόμισμα και, όντας συνδεδεμένη με το ευρώ, κοινό νόμισμα για όλες τις χώρες της ευρωζώνης, δεν μπορεί να ακολουθήσει μια δική της νομισματική  πολιτική, παρά μόνο επιστρέφοντας στη δραχμή και αποχωρώντας από την ΕΕ. Μπορώ να το δεχτώ μόνο με τον όρο να μου πει κάποιος, με ποιον τρόπο, πότε και με τι θα πληρωθούν μισθοί και συντάξεις και τίνος τα δραχμοποιημένα κεφάλαια θα επενδυθούν σε παραγωγικές επενδύσεις.

Ο δεύτερος και πιο σημαντικός παράγοντας, στον οποίον δεν υπάρχει αναφορά, είναι ότι ενώ σκοτωνόμαστε στη δουλειά, τουλάχιστον στον ιδιωτικό τομέα, δεν παράγουμε προϊόντα με ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα που να δημιουργούν σταθερή ροή πλούτου, είτε αυτά κατευθύνονται στην εσωτερική αγορά είτε, ακόμα περισσότερο, στη διεθνή. Το Ακαθάριστο Εθνικό μας Προϊόν, στερείται ...ενδιαφέροντος προϊόντος! Οι δυο βασικές "βιομηχανίες" της χώρας μας είναι ο τουρισμός και ο εφοπλισμός. Η πρώτη εξαρτάται από την εισροή τουριστών, άρα δεν ελέγχεται από εμάς, και η δεύτερη από το εφοπλιστικό κεφάλαιο, το οποίο μόνο τάσεις αυτοκτονίας δεν το διακρίνουν. Αντίθετα από εμάς, ο Ισημερινός, στο παράδειγμα του Debtocracy, διαθέτει πετρέλαια και η Αργεντινή, εκτός των άλλων, τρόφιμα και μιαν τεράστια εσωτερική αγορά. Έχουν κάτι να πουλήσουν και να αντλήσουν από αυτό τα μέσα για να ξεπεράσουν τα προβλήματά τους.

Εδώ που έχουμε φτάσει πια, πιστεύω ότι σαν κοινωνία έχει ενδιαφέρον ο ανοιχτός, ακόμα και ο αντιθετικός, διάλογος όλων όσων έχουν κάτι να πουν για το "τι να κάνουμε" και προς ποια κατεύθυνση πρέπει να κινηθούμε, τόσο άμεσα όσο και στρατηγικά και ποια πρέπει να είναι τα χαρακτηριστικά του πολιτικού κόσμου που θα μας οδηγήσει. Διότι, κατά τη γνώμη μου πάντα, ο πολιτικός κόσμος ή, όπως προτιμώ να τους λέω,  το πολιτικό προσωπικό της χώρας, που επανδρώνει τα κόμματα αλλά και τις ανώτερες βαθμίδες του κρατικού μας μηχανισμού, βαρύνεται συνολικά και εξ αδιαιρέτου για την καταστροφή που βιώνουμε σήμερα στην Ελλάδα. Κατά συνέπεια, έχω τη γνώμη, δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε τη λύση των προβλημάτων μας σε αυτούς που τα προκάλεσαν, ούτε και επιτρέπεται για λόγους στοιχειώδους δικαιοσύνης, να τους παρέχεται η δυνατότητα να παρουσιάζονται σαν σωτήρες.

Ακόμα και η Αριστερά, όπως είναι αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα, δεν έχει δικαίωμα να επικαλείται το αναμάρτητο, μιας και εξ αιτίας της έχουν διαλυθεί και απομαζικοποιηθεί όλες οι μαζικές οργανώσεις, σε σημείο που η "Κοινωνία των Πολιτών", στη χώρα μας, να είναι πια μία έννοια κενή περιεχομένου, για να μη πω άγνωστη τελείως στους πολλούς.

Στο έγκλημα αυτό η Αριστερά στην Ελλάδα είναι συνένοχη και με ειδικό βάρος. Διότι ναι μεν δεν κυβέρνησε όλα αυτά τα χρόνια επειδή,  φοβάμαι απέφυγε συνειδητά και επιμελώς να το κάνει, ήταν όμως παρούσα σε όλες τις μαζικές οργανώσεις, σωματεία και συλλόγους κάθε μορφής και αντικειμένου. Παρουσία, όμως, που ξεκινούσε και ολοκληρωνόταν στην παραταξιακή επικράτηση της μιας κομματικής, τάχα μου μετωπικής, παράταξης έναντι των άλλων. Η κατάρα των "παρατάξεων" διέλυσε τα πάντα, μην αφήνοντας καμία μαζική και αξιόμαχη οργάνωση της κοινωνίας όρθια. Αρκεί να σκεφτεί κανείς τα άμαζα συνδικάτα και την πλήρη διάλυση των φοιτητικών συλλόγων, για να κατανοήσει την ανυπαρξία μαζικού και αποτελεσματικού συνδικαλιστικού και εν γένει μαζικού κινήματος.

Δεν έφερε μόνη της η Αριστερά αυτήν την καταστροφή. Το ΠΑΣΟΚ  μαζί και η ΝΔ έκαναν και κάνουν τα πάντα για να κυριαρχήσουν παραταξιακά σε κάθε οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών. Αυτό για το οποίο κατηγορώ όμως την Αριστερά, είναι ότι ενώ διέθετε τα ιδεολογικά και θεωρητικά εφόδια για να αντισταθεί σε αυτή την λαίλαπα του "παραταξιακού" διαμοιρασμού των κοινωνικών οργανώσεων, δεν αντέδρασε ούτε το κατήγγειλε αλλά, αντίθετα, συμμετείχε και αυτή με ενθουσιασμό στο γκρέμισμα της κοινωνικής συνοχής, μη  και χάσει το ποσοστό "πολιτικής επιρροής" της επάνω στη κοινωνία. Ο κόσμος βέβαια έφυγε από όλες τις μαζικές οργανώσεις και αυτές απέμειναν μόνον με όσους κάνουν καριέρα έχοντας σαν όχημα τις πολιτικές τους πεποιθήσεις. Αυτά. Α! Και με το ΠΑΜΕ, τον προθάλαμο των υπό στρατολόγηση μελών του ΚΚΕ, να παριστάνει τη μετωπική οργάνωση...

Με αυτά τα κόμματα εξουσίας, λοιπόν και με αυτήν την Αριστερά, δεν έχει χαΐρι ο τόπος. Έστω και αν κάνοντας την ανάγκη φιλοτιμία λένε, ενίοτε, και κάποιες σωστές κουβέντες.

Τέλος πάντων. Για να μην είμαι μίζερος και αρνητικός ας κάνω και δυο προτάσεις: Να διώξουμε όλες τις κομματικές παρατάξεις από σωματεία, συλλόγους, συνδέσμους κ.λπ. προτείνοντας κοινά ψηφοδέλτια με ανθρώπους που ενδιαφέρονται για τα προβλήματα μας και όχι για την προσωπική τους ανέλιξη σε κάποιο κόμμα. Και δεύτερον, να απαιτήσουμε σε πολιτικό επίπεδο, την πλήρη και ριζική αναδιάρθρωση του θεσμού της παιδείας, ώστε να καταστεί φορέας παραγωγής γνώσης και στρατηγικός παράγοντας, συνακόλουθα, καινοτομίας και πλούτου.

Κοινωνία: Αντικατοπτρισμοί και παρανοήσεις

Στις μέρες μας όλο και περισσότεροι χαρακτηρίζουν την κοινωνία μας ως αντιδραστική. Άλλοι την λένε διεφθαρμένη ή καθυστερημένη. Συχνά την χαρακτηρίζουμε ρατσιστική, αδιάφορη, αποχαυνωμένη κ.λπ.

Σχεδόν δεν υπάρχει απαξιωτικός χαρακτηρισμός που να μην έχει χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει την ελληνική κοινωνία. Κοντά σ' αυτό το φαινόμενο συμβαίνει κι ένα ακόμη: όσο γιγαντώνονται οι φωνές που καταγγέλλουν το χαρακτήρα της ελληνικής κοινωνίας, τόσο γιγαντώνεται και το αίσθημα της ενοχής των πολιτών για την κατάντια της κοινωνίας τους. Πολλοί επιμένουν σε αυτό και αρκετοί επικεντρώνονται σε αυτό αποκλειστικά. Οι περισσότεροι το κάνουν καλόπιστα. Μερικοί, ίσως, όχι. Το βασικό επιχείρημα είναι: αφού "εμείς είμαστε η κοινωνία" δεν μπορεί παρά να φταίμε εμείς -συλλογικά και κατά μόνας- για ό,τι αρνητικό τη χαρακτηρίζει. Ακούγεται λογικό και μοιάζει σωστό σαν συμπέρασμα. Όμως δεν είναι!

Η κοινωνία δεν είμαστε εμείς, δηλαδή, ο καθένας χωριστά ή όλοι μαζί, έτσι άσχετα, αλλά ο συνασπισμός μας πάνω στη βάση μιας συνθήκης, ενός "συμβολαίου", που μας συνέχει γύρω από ένα σύστημα παραγωγής πλούτου και μια μέθοδο διανομής αυτού του πλούτου. Χωρίς αυτό, δεν υπάρχει κοινωνία. Και η συνθήκη αυτή, βέβαια, δεν έπεσε από τον ουρανό. Από ανθρώπους προέκυψε και άνθρωποι την αποδέχτηκαν αν και σε πολλούς μάλλον επιβλήθηκε.

Όπως ένα χαρτονόμισμα, όμως, δεν είναι πραγματικός πλούτος αλλά ένα πιστοποιητικό που αντιστοιχεί σε κάποιο ποσοστό πραγματικού πλούτου, έτσι και η κοινωνία που καταγγέλλουμε με κάθε τρόπο, δεν είμαστε εμείς αλλά ο αντικατοπτρισμός μιας "συμφωνίας" που όλο και περισσότεροι δεν θέλουμε να τιμήσουμε και, πολύ περισσότερο, να τηρήσουμε στην πράξη. Και ο λόγος, για αυτό,  είναι ουσιώδης: Όλο και περισσότεροι αντιλαμβανόμαστε, νιώθουμε, πιστεύουμε, υποχρεωνόμαστε να το δούμε, ότι η συμφωνία που μας κάνει κοινωνούς μεταξύ μας και μας δεσμεύει τον έναν απέναντι στον άλλον, αναφέρεται σε ένα σύστημα παραγωγής, που (στην Ελλάδα τουλάχιστον) ούτε πλούτο παράγει, ούτε έντιμους και αξιόπιστους κανόνες κατανομής, αυτού του πλούτου, εξασφαλίζει.

Εδώ είμαστε! Ξέρουμε τι δεν θέλουμε αλλά δεν ξέρουμε τι θέλουμε να γίνει. Κανείς δεν έχει να προτείνει κάτι, τουλάχιστον, αξιόπιστο. Και οι πιο έντιμοι συμπολίτες μας, έντρομοι από το βάρος της ενοχής που τους φορτώνει η αντίληψη ότι η "κοινωνία είμαστε εμείς", ζητούν να αλλάξουμε οι ίδιοι και να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι. Και καθημερινά αποδεικνύεται ότι όσο καλύτεροι και να γίνουμε "επί του προσωπικού", δεν μπορούμε και, μάλιστα επ' άπειρον, να μείνουμε μακριά από τα συμφέροντά μας, τα ατομικά και τα ομαδικά, όπως αυτά διαμορφώνονται από τη θέση μας μέσα στην ελληνική κοινωνία. Την ώρα μάλιστα, που μας διαγκωνίζουν, ή νομίζουμε ότι μας διαγκωνίζουν άλλοι, για να εξυπηρετήσουν τα δικά τους συμφέροντα. Και έτσι καταλήγουμε στην "ατομική" αντιμετώπιση, στην "προσωπική" λύση και... γαία πυρί μιχθείτω. Διότι το ζήτημα δεν είναι να "αλλάξουμε εμείς οι ίδιοι" -πράγμα που είναι σημαντικό οπωσδήποτε- αλλά να αλλάξουμε τη συμφωνία που μας συνέχει! Αποτελεί κοινό τόπο, όλοι το γνωρίζουμε ότι, εμείς οι Έλληνες, μόλις βρεθούμε στο εξωτερικό, στα πλαίσια κοινωνιών που λειτουργούν πάνω σε μια οικονομική βάση που παράγει πλούτο και τον κατανέμει με σχετικά αξιόπιστους και γενικής ισχύος κανόνες και, να το πούμε κι αυτό, φροντίζουν για την όσο γίνεται πιο αυστηρή τήρησή τους, τότε, ω του θαύματος! Ο "ξεφτίλας" και "απροσάρμοστος" νεοέλληνας, γίνεται αμέσως καλύτερος άνθρωπος. Ένας τύπος και υπογραμμός, που λένε.

Εδώ είμαστε! Στο σημείο που έχουμε φτάσει, μπορούμε να μιλάμε για, σχεδόν, ολοκληρωτική εκτροπή των κοινωνικών σχέσεων στην Ελλάδα γιατί, ακριβώς, η βάση της "κοινωνικής μας συμφωνίας" μπάζει από παντού και, έχοντας χάσει από καιρό την αξιοπιστία και τη φερεγγυότητά της, έχει συμπαρασύρει στην κρίση όλο το κρατικό και θεσμικό εποικοδόμημα. Και κάθε καινούργιο πρόβλημα που έρχεται να προστεθεί, είτε λέγεται "μετανάστες", ή "spreads", ή "εγκληματικότητα και τρομοκρατία" ή "άρνηση των ταξιτζήδων να βάλουνε ταμειακές μηχανές" κ.λπ., μας τρελαίνει όλο και περισσότερο.

Όπως έχουν τα πράγματα, οι Έλληνες, οδηγούμαστε με ταχύτητα στην ανάγκη να θέσουμε τον δάκτυλο επί των τύπων των ήλων. Ας γίνει! Αλλά προς θεού, όχι για να εξακολουθήσουμε να βρίσκουμε δανεικά και να ζούμε με αυτά. Αυτό ας σταματήσει κάποτε. Διότι αν δεν γίνει, όσο μπορεί πιο σύντομα και αποφασιστικά, μας βλέπω να μιλάμε όχι για την ανάγκη αλλαγής των κακώς κειμένων, αλλά για την ανάγκη πλήρους ανατροπής της κοινωνικής μας βάσης και όλων, όσων την υποστηρίζουν.

Κατά τα άλλα, Καλή Ανάσταση σε όλους

Σπείρ' ένα σπόρο ανάπτυξης...

Όταν εμφανίζονται οι ανεμώνες είναι ακόμα χειμώνας. Και λοιπόν;

http://anaptyxi.wordpress.com

Σημειώνω την παραπάνω διεύθυνση για όσους περάσουν από εδώ. Για μένα, πρόκειται ίσως για το πιο ευχάριστο συναπάντημα που μου έτυχε στη... μπλογκόσφαιρα, στον λίγο χρόνο που ασχολούμαι. Θετικό πνεύμα. Εμπιστοσύνη στις δυνατότητές μας και αισιοδοξία που πατάει στο έδαφος των δυνατοτήτων μας και του, όποιου, πρακτικού πνεύματος διαθέτουμε.

Ξέρετε, πιστεύω ότι, τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν όχι όταν όλοι αποφασίσουν να κάνουν κάτι, αλλά όταν μπορεί να συσπειρωθεί μια "κρίσιμη μάζα" ανθρώπων αποφασισμένων να τα αλλάξουν. Άνθρωποι που δεν αρκούνται να διαμαρτυρηθούν για τη μιζέρια που μας κυκλώνει, αλλά μετατρέπουν τη διαμαρτυρία τους σε δεξαμενή ιδεών για την αλλαγή που οραματίζονται και επιθυμούν διακαώς. Η αλλαγή, με τον τρόπο αυτό, αποκτάει πρόσωπο, γίνεται συγκεκριμένη και απτή και, το πιο σημαντικό, ξεπηδάει από εμάς.

Προς θεού, δεν ισχυρίζομαι ότι βρέθηκε το μαγικό μονοπάτι για να βγούμε από το πηγάδι. Το μόνο που λέω είναι ότι στο "Σπείρ' ένα σπόρο ανάπτυξης" είδα, και έτσι το συστήνω, ένα λαμπρό παράδειγμα για το τον τρόπο που μπορούμε να αντιμετωπίσουμε αυτά που έχουμε μπροστά μας, πέρα και ανεξάρτητα από τα δάκρυα,  τον πόνο και τα αίματα... :-])

Ένας ιδιότυπος ρατσισμός από εμάς για εμάς...

Είναι ένα θέμα που με απασχολεί όλο και περισσότερο. Αυτό της, με γενικούς όρους, συνολικής απαξίωσης της νεοελληνικής μας ταυτότητας από εμάς τους ίδιους, σε σημείο που πλέον τίθεται θέμα συνδρόμου εθνικής μειονεξίας. Κυριολεκτικά πρόκειται για ένα ρατσισμό από εμάς που στρέφεται εναντίον μας.

Και δεν διαφωνώ με τους σχολιαστές της νεοελληνικής μας πραγματικότητας όταν περιγράφουν με ακρίβεια συμπεριφορές και πρακτικές που κινούνται σε κάθε σημείο του απαράδεκτου αλλά διαφωνώ με τους συλλήβδην απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς που έχουν πάρει, μάλιστα, τελευταία μορφή χιονοστιβάδας. Μοιάζει σαν κάθε ένας νεοέλληνας να κατακεραυνώνει το σύμπαν των υπολοίπων ομοεθνών σε σημείο που όλη η ιστορία να μοιάζει  με σύμπτωμα ομαδικής μανιοκατάθλιψης και υστερίας.

Το πρόβλημα μου είναι ότι αυτή η κατάσταση δεν με αφήνει να πάρω ανάσα. Έχω τη σιγουριά πως κι εγώ είμαι στόχος εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων, οι οποίοι με θεωρούν μαλάκα, γάιδαρο, ασυνείδητο, τεμπέλη, χαραμοφάη, καλοπερασάκια, κοιμισμένο. ηλίθιο, τζαναμπέτη, αμόρφωτο, άξεστο, διαπλεκόμενο, βολεμένο και εγώ δεν ξέρω τι άλλο και με περιμένουν να βγω από την πόρτα του σπιτιού μου για να με φτύσουν όλοι μαζί κατά ριπάς και κατά μόνας. Και όχι γιατί με ξέρουν προσωπικά ή τους έχω κάνει κάτι αλλά επειδή πρέπει να γεμίσουν την εξίσωση, όπου ο καθένας τους στέκει μόνος του από τη μια μεριά και όλοι οι υπόλοιποι πρέπει να στοιχηθούμε από την άλλη. Σιγά ρε παιδιά.

Εύκολη κριτική, γενικό σαβούρωμα των πάντων και γρήγορη απαξίωση. Εμείς ήμαστε τέλειοι. Όλοι οι υπόλοιποι είναι φορείς κάθε νόσου και κάθε μαλακίας. Αυτό με ενοχλεί βαθιά.Το άλλο που με ενοχλεί, επίσης, είναι η βία και η κακία που περικλείονται στα σχόλια αυτά. Καμιά διέξοδος για επικοινωνία, καμιά αναφορά σε κοινές αξίες. Μας χωρίζει, θαρρείς, μια άβυσσος...

Σταματάω εδώ. Ο σκοπός μου δεν είναι άλλη μια, εκ βαθέων και ολοκληρωτική διαμαρτυρία για το γένος των νεοελλήνων. Πιστεύω ότι αυτοί που λειτουργούν έτσι δεν είναι όλοι οι νεοέλληνες, έστω κι αν αυτοί φαίνεται πως δίνουν τον τόνο. Εδώ θέλω να μιλήσω για ένα μεγάλο κομμάτι από την κοινότητα μας, την περίφημη, γνωστή από παλιά και πολυαγαπημένη, την άγρια φυλή των Λιλιπούα!

Γι' αυτούς που ψάχναμε μι' αρκούδα καφέ, για να μπούμε στο Μουσείο, να βρούμε ένα πράσινο καινούργιο παπιγιόν και να χορέψουμε πεντοζάλη με τη μπάμια τη μεγάλη... Για όλους αυτούς που ήμασταν έτοιμοι να πάρουμε το τρένο, το πλοίο της γραμμής, το αεροπλάνο και μαζί να εγκαταλείψουμε τη Λιλιπούπολη, ανοίγοντας τα φτερά μας σε ένα κόσμο όχι του παραμυθιού αλλά σε ένα κόσμο αισθητικής και καλοσύνης.

Δεν έχω αυταπάτες. Ούτε πετάω στα σύννεφα. Ξέρω πολύ καλά σε τι κόσμο ζούμε και πόσο βαθιά διαβρωμένος είναι από τον καταναλωτισμό και τον ατομικισμό. Και ακόμα καλύτερα ξέρω το πόσο απάνθρωπες είναι οι οικονομικές σχέσεις μέσα στις οποίες αναλώνεται η ζωή μας. Στον κόσμο αυτό η καλοσύνη, η αισθητική, η ευγένεια και ο νηφάλιος νους ακούγονται σαν ανόητο αστείο. Αλλά όσο αστείο και αν ακούγεται, αυτή είναι η φύση μας. Έτσι δεν είναι;

Όσο ανάδελφοι και αν αισθανόμαστε, στο πίσω μέρος του μυαλού μας το γνωρίζουμε ότι μας δένουν κοινές αξίες: Μας συγκινεί ο Χατζηδάκης, γελάμε με τον Κηλαϊδόνη, γινόμαστε παρέα με τον Λοΐζο, αγαπάμε τον Θεοδωράκη και το Σαββόπουλο, σε πιο μικρές παρέες μνημονεύουμε Αναγνωστάκη και Δημουλά και Ιωάννου και Ταχτσή, τραγουδάμε Ελύτη και Σεφέρη, ακούμε τις εικόνες του Τσαρούχη, στοχαζόμαστε Κόντογλου και μας ταράζει ηδονικά ο Αλεξανδρινός... Εμείς ξέρουμε, κοντολογίς, ότι δεν είναι αλήθεια πως οι νεοέλληνες ήμαστε συλλήβδην για φτύσιμο!

Τόσοι και τόσοι άξιοι, όμορφοι και σπουδαίοι άνθρωποι και κοντά σε αυτούς, ας πούμε, τους επώνυμους, στέκονται και οι πιο κοντινοί μας φίλοι, ο Γιάννης, ο Βαγγέλης, η Έλενα, η Σοφία, η Αγγελική, η Ζωή, ο Αναστάσης και ο Αντρέας, η Ιφιγένεια, ο Κώστας, η Άννα, η Λιάνα και η Ελένη, Ο Δημήτρης, η Ειρήνη, ο Πάνος και ξανά ο Κώστας και ξανά η Ζωή, ο Παύλος και η Παυλίνα, η Τέτη και η Αμαλία και η Φανή, η Έλβα, ο {π} και, τελοσπάντων, δεν έχει τέλος ο κατάλογος αυτός... Όλοι νεοέλληνες, όμορφοι, με όνειρα και αξία, Λιλιπούα σωστοί. Νεοέλληνες!

Θέλω να πω είναι κρίμα να μην πιστεύουμε στην αξία μας, επειδή κάποιοι θέλουν να μας κάνουν να πιστέψουμε ότι δεν αξίζουμε τίποτα!..

Αναγκαιότητες και σκέψεις

Ήμαστε σε ένα σημείο καμπής. Συσσωρευμένα λάθη πολιτικής και στρεβλής διαπαιδαγώγησης της κοινωνίας επί σειρά δεκαετιών έχουν οδηγήσει τη χώρα μας σε πλήρη απώλεια της αξιοπιστίας της. Σε συνδυασμό με την εγγενή αδυναμία μας να ασκήσουμε, σαν χώρα, πολιτική επιρροή προς οποιαδήποτε κατεύθυνση, αυτή η απώλεια αξιοπιστίας ισοδυναμεί, σχεδόν, με χαρακίρι.

Η ελληνική κοινωνία μοιάζει έκπληκτη μπροστά σε αυτό το μπαράζ συνεπειών που μας κατακλύζει σαν αποτέλεσμα της κατάστασης στην οποία έχουμε περιπέσει. Στα μυαλά των απλών ανθρώπων γιγαντώνονται θεωρίες συνωμοσίας και ανθελληνικών ενεργειών, ενώ τα πολιτικά κόμματα ανταλλάσσουν κατηγορίες μεταξύ τους, προσπαθώντας να αποσείσουν, ή έστω να διασπείρουν, τις ευθύνες μακριά από αυτά. Στο μεταξύ οι πάντες βιώνουμε καθημερινά και με υλικό τρόπο την απαξίωση της οικονομίας αλλά και της εθνικής μας αυτοτέλειας. Μισθοί περικόπτονται. Αγαθά και υπηρεσίες ακριβαίνουν. Προγραμματισμοί μιας ολόκληρης ζωής κινδυνεύουν ή και ανατρέπονται μέσα σε ένα βράδυ. Οι άνεργοι πληθαίνουν. Και κάθε μέρα όλο και πιο δυσοίωνες ανακοινώσεις πολυβολούν την όποια αισιοδοξία, μην αφήνοντας κανένα περιθώριο σε ελπίδες, του τύπου, να τελειώνουμε γρήγορα με αυτή την περίοδο δυσπραγίας, για να επανέλθουμε στη γνώριμη κατάσταση της ευδαίμονος αμεριμνησίας μας.

Από την κατάσταση αυτή θα αργήσουμε να βγούμε. Επίσης, δεν θα βγούμε εύκολα. Αλλά και όταν βγούμε, τίποτα δεν θα είναι πλέον ίδιο με ότι γνωρίζαμε. Αυταπάτες περί αυτού ούτε χωράνε, ούτε επιτρέπονται. Νομίζω ότι η κατανόηση αυτής της αλήθειας έχει γίνει αναπόφευκτη. Θέλουμε δεν θέλουμε, δηλαδή, το καταλαβαίνουμε όλοι ότι, όσο κι αν δεν μας αρέσει, θα το πιούμε το ποτήρι.

Το τι θα κάνουμε με την οργή και την πίκρα, που γεμίζει τα στήθη μας, είναι το πρόβλημα που πρέπει να μας απασχολήσει τώρα, όπου οι σειρήνες της αναμπουμπούλας και της σπέκουλας έχουν βρει τον ιδεώδη καιρό για την πραμάτεια τους. Θα προσπαθήσουμε, δηλαδή, να βγούμε ωφελημένοι από την περιπέτεια αυτή ή θα αφεθούμε, μοιραίοι και άπραγοι, έρμαια σε επιλογές άλλων;

Είναι εύκολο να πούμε ότι τα προβλήματα δεν τα προκαλέσαμε εμείς αλλά άλλοι και, εξ αυτού, να απαιτήσουμε από αυτούς να τα λύσουν χωρίς να θίξουν τα δικά μας δικαιώματα και το επίπεδο ζωής μας. Είναι εύκολο να το σκεφτεί κανείς αλλά και βλακώδες να περιμένει κάτι τέτοιο, και ας φωνάζει όσο θέλει περί δικαίου. Πρώτα απ' όλα διότι αυτοί που δημιούργησαν αυτά τα προβλήματα, έχουν την οικονομική και πολιτική δύναμη να επιβάλουν λύσεις που δεν θα θίγουν την οικονομική και πολιτική τους εξουσία. Υπάρχει κανείς που μπορεί να αμφιβάλλει γι' αυτό; Απλώς η δύναμή τους αυτή δεν είναι απεριόριστη, ενώ παράλληλα πρέπει και μπορεί να περιοριστεί περισσότερο, προς όφελος της κοινωνίας στο σύνολό της.

Από ότι φαίνεται ο πρώτος γύρος αυτής της ιστορίας είναι χαμένος για τους πολλούς. Όχι μόνο γιατί δεν υπάρχει δύναμη ικανή να σταματήσει την έφοδο εναντίον των εισοδημάτων και των δικαιωμάτων μας, αλλά και γιατί δεν γίνεται αλλιώς! Αυτή τη στιγμή δεν έχουμε σαν χώρα και σαν κοινωνία τη δυνατότητα να αναστρέψουμε τις συνέπειες της οικονομικής μας κατάρρευσης πληρώνοντας από το περίσσευμα μας. Διότι απλά δεν υπάρχει περίσσευμα! Χρωστάμε και της Μιχαλούς ενώ πληρώνουμε τα δανεικά με καινούργια δανεικά. Αυτή η κατάσταση οδηγεί σε απώλεια της εθνικής μας αυτοτέλειας και μας κρατάει δεμένους πισθάγκωνα μπροστά στους δανειστές μας. Αυτή είναι η συνθήκη που έχουμε μπροστά μας και αυτήν πρέπει να αντιμετωπίσουμε και, αν τα καταφέρουμε, να την αλλάξουμε!

Λιγότερα δανεικά σημαίνει λιγότερα εισοδήματα. Δυστυχώς, αυτή είναι η εξίσωση. Και εκτός αυτού υπάρχει και ο κίνδυνος, τα λιγότερα εισοδήματα για τους πολλούς, να μετατραπούν σε περισσότερα εισοδήματα για τους λίγους. Σε περιόδους κρίσης έτσι συμβαίνει συνήθως. Αυτό αναρωτιέμαι με ποιον τρόπο μπορεί να μη συμβεί τώρα. Πιστεύω ότι υπάρχει κάποια δυνατότητα, και πρέπει να εκμεταλλευτούμε κάθε ευκαιρία ώστε να μην επιτρέψουμε να συμβεί κάτι τέτοιο.

Οπωσδήποτε ο καθένας μπορεί να πει ότι, αυτά είναι όνειρα θερινής νυκτός και στη χώρα μας δεν μπορεί να γίνει τίποτα και, πιθανόν, να έχει δίκιο. Χαμένοι για χαμένοι λοιπόν, τι έχουμε να χάσουμε αν δοκιμάσουμε κάτι;

Τι είναι αυτό που σκέφτομαι; Απλές καθημερινές κινήσεις, σαν κι αυτές που έχουμε μάθει ήδη να κάνουμε πολλοί από εμάς, σχεδόν καθημερινά: Να στείλουμε ένα e-mail, να συμμετάσχουμε σε μια ψηφοφορία, να καλέσουμε φίλους σε ένα ανοιχτό ραντεβού, ας πούμε, στο Σύνταγμα κ.ο.κ. Κοντολογίς, να δημιουργήσουμε μια κοινότητα -όχι οργάνωση. Κάτι σαν το Facebook ή το Flickr, που θα βασίζεται σε μερικά απλά και γενικώς παραδεκτά σημεία και ένα κοινό χαρακτηριστικό: θα συντείνουν στη σφυρηλάτηση της κοινωνικής αλληλεγγύης και θα ενισχύουν το πνεύμα κοινότητας στην ελληνική κοινωνία.

Όχι με ευχές και φιλανθρωπικό πνεύμα αλλά με επεξεργασία προτάσεων, για παράδειγμα, σχετικά με την αναβάθμιση του περιεχομένου και της μεθόδου σπουδών στα σχολειά και τα Πανεπιστήμια. Για την εφαρμογή λύσεων εξοικονόμησης ενέργειας στα οικιακά νοικοκυριά. Για τη συλλογή των σκουπιδιών και την ανακύκλωση των χρήσιμων υλικών. Για τη δημιουργία κινήτρων σε νέους επιστήμονες και την προώθηση εφαρμόσιμων καινοτομιών. Για τον τρόπο ένταξης των μεταναστών στις κοινωνικές μας δομές... και, γενικά, ό,τι είναι αναγκαίο για μια κοινότητα που σέβεται τον εαυτό της και θεωρεί ότι της αξίζει το καλύτερο έχοντας τη θέληση και την ικανότητα να δουλέψει για αυτό. Μια κοινότητα πολιτών με κοινά συμφέροντα!..

Είναι τραγικό να παρακολουθεί κανείς σε καθημερινή βάση, ειδικά στον ηλεκτρονικό τύπο, στο σχολιασμό των ειδήσεων αλλά και των άλλων σχολίων, το αυτομαστίγωμα και τον εμετό που πετάει ο ένας στον άλλο... Δεν αναρωτιέμαι! Είμαι βέβαιος ότι υπάρχουν δεκάδες χιλιάδες συμπολίτες μας που προσπαθούν να σκεφτούν θετικά, να προτείνουν κάτι με θετικό πνεύμα, και σταματάνε μπροστά σε αυτό το ανηλεές φτύσιμο και την ανόητη αυτοταπείνωση. Είναι προφανές, ότι με αυτά δεν προάγεται η αλληλεγγύη μεταξύ μας και το αποτέλεσμα είναι ένας βαθύς και ταυτόχρονα ταπεινωτικός διχασμός. Ας μην εκπλαγούμε αν διαπιστώσουμε, σύντομα, ότι όσοι θέλουν να μας βλάψουν θα αποκτήσουν την άνεση να το κάνουν χωρίς τίποτα να μπορεί να τους εμποδίσει...

Αντίθετα, αν καταφέρουμε να διαφυλάξουμε την συνοχή της κοινωνίας μας και ειδικά του εργαζόμενου πληθυσμού που δοκιμάζεται σκληρά και θα δοκιμαστεί και άλλο, μπορούμε να ελπίζουμε ότι οι θυσίες μας δεν θα πάνε χαμένες ή υπέρ τρίτων...

Αυτό το κείμενο δείτε το σαν προσχέδιο. Δεκτό, αν κάποιος συμφωνεί με το πνεύμα του, να προσθέσει, να αναλύσει, να δείξει αυτό που πιστεύει ή σκέφτεται. Κατ' αρχάς απευθύνομαι στην κοινότητα των blogs και σε όσους φίλους μπορώ να απευθυνθώ με άμεσο τρόπο. Αν κάποιος συμφωνεί, θα χαρώ να το δω αναρτημένο σε άλλους χώρους. Μπορεί κάποιος να μπορεί να τα πει καλύτερα, ή να έχει ήδη ξεκινήσει κάτι. Κοντά κι εγώ. Δεν διεκδικώ ούτε την πρωτοτυπία ούτε την πρωτοκαθεδρία. Ένας απλός άνθρωπος είμαι και αναζητώ τους όμοιούς μου...

Φιλικά